Od kiedy mamy zdalne nauczanie i jak wpłynęło to na codzienność uczniów?

Zdalne nauczanie w Polsce stało się powszechne od 25 marca 2020 r., po wcześniejszym zawieszeniu zajęć stacjonarnych 11 marca 2020 r., a pierwsze wdrożenia w szkołach ruszały już 17 marca 2020 r. [4][6]. Od tego momentu zmieniła się codzienność uczniów przez przestawienie rytmu dnia, większą zależność od narzędzi cyfrowych i utrzymanie kontaktu z nauczycielami przede wszystkim online [4][6].

Decyzje administracyjne podjęte w związku z pandemią COVID-19 doprowadziły do zawieszenia zajęć w placówkach od 11 marca 2020 r., a do uruchomienia nauki w trybie zdalnym od 25 marca 2020 r. [4]. Równolegle odnotowano, że w szkołach podejmowano działania zdalne już 17 marca 2020 r. jako bezpośrednią odpowiedź na zagrożenie epidemiczne [6].

Rok szkolny 2020/2021 rozpoczął się stacjonarnie 1 września 2020 r., lecz później wprowadzano okresy zdalne i hybrydowe z powrotami do nauki w klasach, zgodnie z decyzjami władz oświatowych [5]. W następnych latach rozwiązania te były porządkowane i doprecyzowywane w przepisach, tak aby można je było stosować także poza stanami epidemii w ściśle określonych sytuacjach [2].

Zdalne nauczanie to organizacja kształcenia, w której nauczyciel i uczniowie nie przebywają w tym samym miejscu, a proces dydaktyczny odbywa się przez internet w trybie zajęć na żywo lub z materiałami udostępnianymi do samodzielnej pracy [2]. W szkolnej praktyce oznacza to przeniesienie lekcji, sprawdzania obecności, zadań i oceniania do środowiska cyfrowego zgodnie z planem i zasadami obowiązującymi w danej szkole [2][4].

W marcu 2020 r. przejście do sieci nastąpiło nagle, co ujawniło brak jednolitych standardów organizacyjnych i wymusiło szybkie dopasowanie metod pracy oraz narzędzi komunikacji do nowych realiów [4]. Celem tych działań była ciągłość procesu kształcenia pomimo ograniczeń dotyczących nauki stacjonarnej [6].

Najmocniejsza zmiana dotyczyła rytmu dnia i organizacji aktywności edukacyjnych wokół ekranu komputera lub urządzenia mobilnego, co podniosło wymagania w zakresie samodzielności, zarządzania czasem i uważności [4][6]. Zwiększyła się zależność od technologii oraz jakości łącza i sprzętu, ponieważ to one determinowały realny udział ucznia w lekcjach i zadaniach online [3][4].

Bezpośredni kontakt w klasie zastąpił kontakt online, a struktura dnia była podporządkowana wirtualnemu planowi lekcji, przesyłaniu materiałów i terminom w systemach szkolnych [4][5]. Taki model pracy zmienił sposób komunikacji z nauczycielami i rówieśnikami oraz przeniósł ocenianie i sprawdzanie postępów do środowiska cyfrowego [2][4].

W momencie zawieszenia zajęć funkcjonowało w Polsce 23,6 tys. szkół5 mln dzieci i młodzieży [4]. W kolejnych miesiącach pandemicznych zmienność sytuacji powodowała, że część placówek pracowała zdalnie lub hybrydowo, a liczba uczniów i szkół w tych trybach fluktuowała [5].

Według danych przytoczonych w przekazach medialnych, w pewnym okresie pandemii ponad 320 tys. uczniów uczyło się zdalnie, a 6924 placówki działały w trybie zdalnym lub mieszanym, co stanowiło około 27,5 proc. wszystkich szkół podstawowych [1]. Dane te ilustrują skalę i rozprzestrzenienie zdalnych form pracy w systemie oświaty [1].

Najważniejszym wyzwaniem było szybkie przełożenie standardowej organizacji nauczania na środowisko online, obejmujące planowanie lekcji, obecność, zadania i ocenianie z zachowaniem wymagań programowych [4]. Niedostatek ujednoliconych procedur na starcie oraz zróżnicowany dostęp do technologii powodowały rozbieżności w sposobach realizacji nauczania na poszczególnych etapach i w różnych placówkach [4].

Na poziomie technicznym powodzenie procesu zależało od dostępu do odpowiedniego sprzętu i stabilnego łącza internetowego, co przesądzało o płynności łączności i jakości kształcenia na odległość [3][4]. W odpowiedzi państwo i samorządy zaczęły doposażać szkoły, aby usprawniać komunikację nauczyciel uczeń i podnosić odporność organizacyjną w sytuacjach kryzysowych [3].

Od 1 września 2022 r. obowiązują przepisy pozwalające organizować zdalne nauczanie także poza stanem epidemii lub zagrożenia epidemicznego w przewidzianych prawem sytuacjach, co formalizuje i porządkuje praktyki wypracowane w poprzednich latach [2]. Oznacza to, że kształcenie na odległość nie jest już traktowane wyłącznie jako rozwiązanie awaryjne, ale stało się elementem narzędziowym systemu edukacji [2].

Równolegle trwa doposażanie szkół w zestawy do pracy na odległość i w modelach łączonych. Program przewiduje 100 000 zestawów o wartości ponad 122 mln zł brutto, a placówki mają być przygotowane do takiej organizacji pracy do końca 2025 r. [3]. Kierunek rozwoju obejmuje umiejętne łączenie zajęć stacjonarnych z narzędziami cyfrowymi w celu lepszej organizacji procesu dydaktycznego i utrzymania ciągłości nauki w zmiennych warunkach [3].

Powszechne zdalne nauczanie w Polsce zaczęło się w marcu 2020 r. i na trwałe wpłynęło na codzienność uczniów, przestawiając edukację na kanały cyfrowe oraz wzmacniając rolę samodzielności i kontaktu online [4][6]. Proces był dynamiczny, wieloetapowy i szeroki, obejmując setki tysięcy uczniów i tysiące szkół, z przejściami między trybami stacjonarnym, zdalnym i hybrydowym [1][5]. Dziś rozwiązania te mają umocowanie prawne oraz wsparcie sprzętowe, co ma zwiększać odporność systemu i podnosić jakość organizacji pracy w różnych scenariuszach [2][3].

Źródła:

• [1] https://tvn24.pl/polska/kiedy-nauka-zdalna-202122-zdalne-nauczanie-w-ilu-szkolach-dane-mein-st5459569
• [2] https://epedagogika.pl/slowa-kluczowe/nauczanie-zdalne-7142
• [3] https://natemat.pl/632318,szkoly-zbroja-sie-na-nauke-zdalna-do-31-grudnia-sprzet-dostanie-100-tys-klas
• [4] https://www.nik.gov.pl/najnowsze-informacje-o-wynikach-kontroli/szkoly-w-czasach-pandemii.html
• [5] https://www.gov.pl/web/nauka/podsumowanie-roku-szkolnego-20202021
• [6] http://bip.brpo.gov.pl/pl/content/nauczanie-zdalne-w-szkolach-RPO-do-men-w-zwiazku-z-covid-19