Nauczanie zdalne w szkołach podstawowych w Polsce obowiązuje od 25 marca 2020 r., kiedy wprowadzono przepisy uruchamiające kształcenie na odległość jako tryb nadzwyczajny w odpowiedzi na COVID-19 [4][5]. Od 1 września 2022 r. zasady zostały wpisane do ogólnych regulacji prawa oświatowego i dziś, gdy zawieszenie zajęć trwa dłużej niż 2 dni, szkoła ma obowiązek rozpocząć zdalne nauczanie najpóźniej od trzeciego dnia zawieszenia [2].
Od kiedy obowiązuje zdalne nauczanie w szkołach podstawowych?
Decyzja o ogólnopolskim ograniczeniu funkcjonowania szkół zapadła 11 marca 2020 r., a według Najwyższej Izby Kontroli to właśnie 25 marca 2020 r. stał się dniem rozpoczęcia systemowego kształcenia na odległość w szkołach w całym kraju [4]. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich odnotowało przygotowania do uruchomienia szczególnych rozwiązań już 17 marca 2020 r., co zapowiadało szybkie przejście szkół na tryb zdalny [5].
W tym pierwszym etapie nauczanie zdalne było formalnie rozwiązaniem kryzysowym wdrożonym na czas pandemii i stało się obowiązujące dla szkół podstawowych na mocy przepisów wykonawczych z końca marca 2020 r. [4][5].
Jak prawo określiło nauczanie zdalne po 1 września 2022 r.?
Od 1 września 2022 r. mechanizm zdalnej edukacji został włączony do standardowych procedur funkcjonowania szkół. Jeżeli zajęcia są zawieszone dłużej niż 2 dni, dyrektor ma obowiązek uruchomić kształcenie na odległość najpóźniej od trzeciego dnia zawieszenia [2].
Przepisy dopuszczają wyjątki, lecz odstąpienie od zdalnego nauczania w szczególnie uzasadnionych sytuacjach wymaga zgody organu prowadzącego i pozytywnej opinii nadzoru pedagogicznego [2].
Czym jest kształcenie na odległość w rozumieniu przepisów?
Kształcenie na odległość to prowadzenie zajęć z wykorzystaniem metod i technik komunikacji cyfrowej bez fizycznej obecności uczniów w budynku szkoły. Jest to pełnoprawna organizacja procesu dydaktycznego w trybie innym niż stacjonarny, oparta o narzędzia teleinformatyczne [2][4].
Jak przebiegał kryzysowy start w 2020 r. i jakie narzędzia wykorzystywano?
W 2020 r. model był uruchamiany w warunkach nagłego kryzysu. Najpierw ograniczono funkcjonowanie szkół 11 marca, a następnie od 25 marca szkoły przeszły na naukę zdalną z użyciem dostępnych rozwiązań komunikacyjnych [4].
NIK wskazała, że w pierwszym okresie podstawą komunikacji były dzienniki elektroniczne, po czym szkoły zaczęły korzystać z aplikacji takich jak Microsoft Teams, Skype, Zoom oraz komunikatory Messenger i Facebook [4].
W momencie uruchamiania tego trybu system obejmował około 23,6 tys. szkół, co obrazowało skalę wyzwania organizacyjnego i technologicznego [4].
Jednocześnie nauczyciele zachowali obowiązek realizacji pełnych treści podstawy programowej, mimo utrudnień organizacyjnych i technologicznych [4].
Jakie były najważniejsze daty i zasady w roku szkolnym 2020/2021?
W roku szkolnym 2020/2021 uczniowie klas IV–VIII szkół podstawowych przeszli na kształcenie na odległość od 24 października 2020 r., a do nauki stacjonarnej wrócili 31 maja 2021 r. [3].
Od 1 lutego 2021 r. do nauki stacjonarnej wróciły klasy I–III szkół podstawowych, natomiast klasy IV–VIII kontynuowały naukę zdalną do 14 lutego 2021 r., zgodnie z komunikatami rządowymi dotyczącymi organizacji pracy szkół [1].
Skalę systemu w tej fazie obrazuje fakt, że rok szkolny 2020/2021 ukończyło 4 920 498 uczniów i słuchaczy w 24 376 szkołach i placówkach, w tym w szkołach podstawowych oraz ponadpodstawowych [3].
Ile szkół i uczniów objęto zdalnym nauczaniem i jaka była skala systemu?
Na początku wdrażania trybu zdalnego NIK wskazała, że funkcjonowało około 23,6 tys. szkół, co wymagało szybkiej koordynacji działań i standaryzacji praktyk nauczania w całym kraju [4].
W zakończonym roku szkolnym 2020/2021 system oświaty objął 4 920 498 uczniów i słuchaczy, co ilustruje liczbę osób, dla których zapewniano ciągłość procesu edukacyjnego w ramach różnych trybów organizacji zajęć [3].
Jakie obowiązki mieli dyrektorzy i nauczyciele podczas zdalnego nauczania?
Dyrektor szkoły odpowiada za organizację zajęć zdalnych po spełnieniu warunków określonych w przepisach, w tym po zawieszeniu zajęć na ponad 2 dni oraz najpóźniej od trzeciego dnia tego zawieszenia [2].
Nauczyciele musieli prowadzić zajęcia w sposób zapewniający realizację pełnej podstawy programowej, zgodnie z wymaganiami stawianymi przez nadzór pedagogiczny i obowiązujące rozporządzenia [4].
Podstawą prawną organizacji pracy szkół w omawianych okresach były rozporządzenia i nowelizacje przepisów oświatowych wdrażane przez organy rządowe i komunikowane publicznie przez właściwe resorty [1][2][5].
Dlaczego wprowadzono zdalne nauczanie i jak zmieniła się jego rola?
Pierwotnym powodem uruchomienia nauczania zdalnego było przeciwdziałanie skutkom zagrożenia epidemicznego COVID-19, co wymagało ograniczenia działalności placówek oświatowych i zapewnienia ciągłości kształcenia na odległość [4][5].
W kolejnych latach jego rola została zdefiniowana szerzej jako standardowa procedura na wypadek różnych przyczyn zawieszenia zajęć, z obowiązkiem przejścia na tryb zdalny po przekroczeniu ustawowego progu 2 dni i uruchomieniem nauki najpóźniej od trzeciego dnia [2].
NIK odnotowała, że skuteczność edukacji zdalnej zależała od dostępu do technologii, przygotowania kadry oraz organizacji pracy szkoły, a także wskazała na problemy dotyczące braku jednolitych standardów, ograniczonego wsparcia szkoleniowego oraz ryzyka wykluczenia cyfrowego uczniów [4].
Kiedy dziś szkoła musi przejść na tryb zdalny i na jak długo?
Obecnie obowiązek uruchomienia kształcenia na odległość powstaje, gdy zawieszenie zajęć trwa dłużej niż 2 dni. Zajęcia w trybie zdalnym należy rozpocząć najpóźniej od trzeciego dnia zawieszenia i prowadzić je w okresie jego trwania, zgodnie z przepisami oraz decyzjami dyrektora i właściwych organów [2].
Podsumowanie
Odpowiadając precyzyjnie na pytanie od kiedy zdalne nauczanie w szkołach podstawowych obowiązuje, należy wskazać 25 marca 2020 r. jako datę uruchomienia trybu w skali ogólnopolskiej w związku z pandemią oraz 1 września 2022 r. jako moment włączenia tego trybu do stałych procedur prawa oświatowego z obowiązkiem rozpoczęcia nauki zdalnej najpóźniej od trzeciego dnia po zawieszeniu zajęć [4][5][2].
Źródła:
- [1] https://www.gov.pl/web/edukacja/funkcjonowanie-szkol-od-1-lutego
- [2] https://epedagogika.pl/aktualnosci/zdalne-nauczanie-w-razie-zawieszenia-zajec-nowelizacja-przepisow-o-nauce-zdalnej-6042.html
- [3] https://www.gov.pl/web/nauka/podsumowanie-roku-szkolnego-20202021
- [4] https://www.nik.gov.pl/najnowsze-informacje-o-wynikach-kontroli/szkoly-w-czasach-pandemii.html
- [5] http://bip.brpo.gov.pl/pl/content/nauczanie-zdalne-w-szkolach-RPO-do-men-w-zwiazku-z-covid-19
Program Bell to dynamiczny portal edukacyjny, który łączy pasję do języków obcych z wszechstronnym rozwojem osobistym. Tworzymy wartościowe treści w sześciu kluczowych obszarach: językach obcych, edukacji, karierze i biznesie, rozwoju osobistym, podróżach i kulturze oraz poradach praktycznych. Nasze motto „Rozbrzmiewamy w wielu językach” odzwierciedla naszą misję tworzenia przestrzeni, gdzie wiedza i rozwój spotykają się z międzykulturowym dialogiem.