System pięciobrygadowy to forma organizacji pracy zmianowej, która pozwala na utrzymanie ciągłej produkcji przez 24 godziny na dobę przez cały tydzień. Opiera się na podziale zespołu pracowników na pięć równorzędnych brygad. Kluczowymi elementami tej metody są powtarzające się cykle rotacyjne, zapewnienie sprawnej rotacji stanowisk oraz minimalizacja przestojów w procesach przemysłowych. W praktyce, system pięciobrygadowy stosuje się w sektorach wymagających nieprzerwanej pracy, jak przemysł ciężki, huty czy rafinerie[1][2][3].
Na czym polega system pięciobrygadowy?
W systemie pięciobrygadowym pracownicy podzieleni są na pięć zespołów, które wykonują obowiązki na zmiany przez cały tydzień. Każda brygada pracownicza realizuje szereg następujących po sobie zmian: dwa dni pracy na dziennej zmianie, dwa dni na nocnej zmianie, a następnie cztery dni wolne. Taki cykl rotacyjny trwa osiem dni, po których następuje zmiana zespołu przypisanego do danej zmiany[2].
W modelu tym kluczowe jest zapewnienie ciągłej obsady wszystkich stanowisk oraz elastyczność w planowaniu harmonogramu. Rotacja odbywa się regularnie, co umożliwia równomierne rozłożenie obciążenia pracą oraz wydłużone okresy odpoczynku dla pracowników. Stosowanie tej metody pozwala na zminimalizowanie ryzyka przestojów w produkcji, utrzymanie wysokiej wydajności maszyn oraz stabilność realizowanych procesów[1][2].
Główne procesy i mechanizmy rotacji
Najważniejszym rozwiązaniem stosowanym w systemie pięciobrygadowym jest regularna rotacja brygad. Każda z pięciu brygad wykonuje zmianę dzienną przez dwa dni, następnie przechodzi na zmianę nocną przez dwa dni i otrzymuje cztery dni wolnego. Taka organizacja pracy umożliwia sprawne przekazywanie obowiązków między kolejnymi zespołami bez przerw i bez ryzyka niedoboru personelu[2][4].
W praktyce system pięciobrygadowy minimalizuje przestoje poprzez ścisłe zaplanowanie momentów przekazania zmiany. Jednak mechanizm ten prowadzi do określonego nakładania się zmian, występującego nawet 6-7 razy w miesiącu. To zjawisko jest istotne ze względu na koszty oraz rozdysponowanie zasobów ludzkich, co w niektórych przedsiębiorstwach (np. Orlen) było powodem do rozważenia zmiany systemu pracy na bardziej efektywny[4].
Elementy formalne i prawne
Funkcjonowanie systemu pięciobrygadowego opiera się na zasadach określonych w układach zbiorowych pracy lub regulaminach danego zakładu. Dokumenty te definiują liczbę brygad, długość i ilość zmian, a także tzw. łamanie zmian, czyli harmonogram rotacji. Warunki dotyczące systemu równoważnego czasu pracy są precyzyjnie określone, by zapewnić zgodność z przepisami prawa pracy oraz bezpieczeństwo organizacyjne w przedsiębiorstwie[3].
Jednym z aspektów regulowanych w tej strukturze jest liczba dni pracy w ustalonym okresie rozliczeniowym. W porównaniu do systemu czterobrygadowego, system pięciobrygadowy generuje wyższą liczbę dni roboczych na pracownika, choć może wymagać bardziej zaawansowanego planowania i monitorowania obciążenia pracowników oraz optymalizacji procesów HR[7].
Aktualne trendy i kierunki rozwoju systemu
W ostatnich latach obserwuje się stopniową rezygnację z systemu pięciobrygadowego na rzecz innych modeli organizacji pracy w ruchu ciągłym, głównie z powodu niższej efektywności wynikającej z konieczności częstego nakładania się zmian. Przykładem takiej transformacji jest wdrożenie w firmie Orlen nowych systemów czasu pracy, które mają na celu lepszą optymalizację wykorzystania kapitału ludzkiego[4][6].
Rozwój nowoczesnych metod zarządzania, takich jak lean management czy cyfrowe harmonogramowanie zmian, kieruje systemy zmianowe ku jeszcze większej elastyczności i efektywności. Celem staje się nie tylko zapewnienie ciągłości produkcji, ale również optymalizacja kosztów, satysfakcji zatrudnionych oraz redukcja ryzyka wypalenia zawodowego wynikającego z nieregularnych grafików[6].
Podsumowanie kluczowych aspektów systemu pięciobrygadowego
System pięciobrygadowy zapewnia pracę w ruchu ciągłym, gwarantując równomierną rotację i wydłużone okresy wypoczynku dla pracowników poprzez podział na pięć zespołów i wdrożenie 8-godzinnych zmian dziennych i nocnych. Jest stosowany tam, gdzie konieczna jest nieprzerwana działalność – głównie w przemyśle ciężkim. Cykl roboczy polega na pracy przez 4 dni (2 na dniu, 2 na nocy) i 4 dniach wolnych, co pozwala zachować wysoką dostępność oraz ograniczać przestoje[2][3].
Mimo wielu zalet, takich jak ciągłość pracy i równomierne rozłożenie obciążeń, system pięciobrygadowy ma swoje ograniczenia związane z efektywnością planowania, zwiększoną liczbą zmian do przeprowadzenia oraz wyższymi kosztami kadrowymi. Współczesne firmy coraz częściej przechodzą na inne systemy lub korzystają z narzędzi optymalizacyjnych, aby jeszcze skuteczniej zarządzać zasobami i procesami produkcyjnymi[4][6][7].
Źródła:
- [1] https://www.corleo.pl/system-pieciobrygadowy/
- [2] https://nofluffjobs.com/pl/log/hr-w-it/system-pieciobrygadowy-jak-dziala-dla-kogo-jest-odpowiedni/
- [3] https://www.experto24.pl/firma/zarzadzanie-strategiczne/organizowanie-pracy-w-ruchu-ciaglym-z-wykorzystaniem-5-brygad.html
- [4] https://wyborcza.biz/biznes/7,179190,16920676,w-orlenie-spor-z-zaloga-o-system-pracy-i-zwolnienia.html
- [6] https://www.zpsb.pl/wp-content/uploads/2024/04/Szczuple-i-zwine-zarzadzanie.pdf
- [7] http://zn.mwse.edu.pl/index.php/zn/article/download/26/21/
Program Bell to dynamiczny portal edukacyjny, który łączy pasję do języków obcych z wszechstronnym rozwojem osobistym. Tworzymy wartościowe treści w sześciu kluczowych obszarach: językach obcych, edukacji, karierze i biznesie, rozwoju osobistym, podróżach i kulturze oraz poradach praktycznych. Nasze motto „Rozbrzmiewamy w wielu językach” odzwierciedla naszą misję tworzenia przestrzeni, gdzie wiedza i rozwój spotykają się z międzykulturowym dialogiem.