Jak zrobić habilitację w Polsce – droga do naukowego awansu

Habilitacja w Polsce jest jednym z najważniejszych etapów kariery naukowej, potwierdzającym znaczny wkład kandydata w rozwój swojej dyscypliny oraz uprawniającym do samodzielnego prowadzenia badań i kierowania zespołami naukowymi. Aby uzyskać ten prestiżowy stopień, należy przejść przez precyzyjnie określony prawem wieloetapowy proces, którego centralnym punktem jest Rada Doskonałości Naukowej. Poniżej przedstawiamy wszystkie etapy oraz wymagania, które należy spełnić, aby skutecznie przejść drogę do uzyskania habilitacji w Polsce.

Podstawowe wymagania i kluczowe pojęcia

Aby rozpocząć procedurę habilitacyjną, niezbędne jest posiadanie stopnia doktora. Stopień ten musi być uzyskany w Polsce, w jednym z krajów UE, OECD lub EFTA albo zostać nostryfikowany. Nie jest możliwe rozpoczęcie procedury na podstawie dyplomów z instytucji nieuprawnionych do ich nadawania. Kandydat przygotowuje autobiograficzny autoreferat w wersji polskiej i angielskiej, w którym szczegółowo opisuje swoje najważniejsze osiągnięcia naukowe oraz ich wpływ na rozwój danej dyscypliny. Do wniosku dołącza się również wykaz osiągnięć, kwestionariusz osobowy i dowód pokrycia kosztów postępowania[1][3][5].

Podmiot habilitujący to uczelnia lub instytut uprawniony do nadawania stopnia. Kluczową rolę odgrywa Rada Doskonałości Naukowej (RDN), która od 2023 roku centralizuje wyznaczanie członków komisji habilitacyjnej. Komisja ta składa się z czterech osób wyznaczonych przez RDN, dwóch przedstawicieli podmiotu habilitującego oraz jednego zewnętrznego recenzenta o uznanej renomie naukowej[1][2].

Etapy procedury habilitacyjnej

Proces uzyskania stopnia doktora habilitowanego rozpoczyna się od złożenia formalnego wniosku do RDN. Może to być zarówno w formie elektronicznej (e-Doręczenia), jak i papierowej — zawsze z podpisem własnoręcznym. Po złożeniu wniosku, Rada Doskonałości Naukowej w terminie do 12 tygodni wyznacza czterech członków komisji habilitacyjnej posiadających co najmniej stopień doktora habilitowanego, w tym przewodniczącego oraz trzech recenzentów[1][2].

Kolejny krok to powołanie przez podmiot habilitujący pełnego składu komisji. Ma na to do 6 tygodni od dnia wskazania członków przez RDN. Do wymienionych czterech osób dochodzą jeszcze dwie osoby z podmiotu (w tym sekretarz komisji) oraz jeden zewnętrzny recenzent. Pełna komisja liczy więc siedem osób[1][2].

Po zarejestrowaniu komisji w systemie POL-on następuje faza oceny dorobku. Kompletna komisja analizuje dokumenty, uzyskane recenzje oraz przeprowadza kolokwium habilitacyjne, podczas którego kandydat publicznie prezentuje swoje osiągnięcia i uczestniczy w otwartej dyskusji naukowej. Standardem od 2023 jest organizowanie kolokwium w formie hybrydowej lub online, co ułatwia udział ekspertom spoza uczelni oraz osobom z zagranicy[2][6].

Niezbędnym elementem wniosku jest autobiograficzny autoreferat, zgodny z wymogami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Musi on jednoznacznie wykazać osiągnięcia określone w art. 219 ust. 1 pkt 2 tej ustawy[1][5]. Po przeprowadzeniu kolokwium komisja wydaje opinię, a podmiot habilitujący podejmuje uchwałę o nadaniu lub odmowie nadania stopnia.

Komisja habilitacyjna – skład i funkcjonowanie

Komisja habilitacyjna to organ powołany specjalnie do oceny wniosku habilitacyjnego. Jej skład obejmuje:

• czterech członków wyznaczonych przez RDN (przewodniczący i trzech recenzentów z tytułem doktora habilitowanego lub profesora)
• dwóch członków z podmiotu habilitującego, w tym sekretarz komisji
• jeden recenzent zewnętrzny, uznany ekspert z danej dziedziny

W sumie komisja liczy siedem osób. Po powołaniu składu komisji informacje są rejestrowane w systemie POL-on i rozpoczynają się formalne czynności, w tym analiza autoreferatu, recenzji oraz przeprowadzenie kolokwium. Komisja podejmuje decyzje na podstawie merytorycznej oceny osiągnięć naukowych, dydaktycznych oraz organizacyjnych[1][2][6].

Proceduralne terminy i trendy od 2023 roku

W procedurze habilitacji obowiązują ściśle określone terminy: Rada Doskonałości Naukowej ma 12 tygodni na wyłonienie swoich przedstawicieli do komisji habilitacyjnej, natomiast podmiot habilitujący – 6 tygodni na powołanie całego składu. Od 2023 roku standardem stały się transmisje online oraz hybrydowe formy kolokwiów, co zapewnia większą dostępność procesu i transparentność[2][6].

Od połowy 2023 roku centralną rolę proceduralną pełni RDN, która prowadzi nadzór nad harmonogramem i poprawnością formalną procedur. Wśród najistotniejszych zmian znajdują się również ułatwienia dla osób posiadających tytuł doktora uzyskany w krajach UE lub członkowskich OECD/EFTA, które nie muszą już przechodzić dodatkowej nostryfikacji dyplomów[3][6]. Kadencja obecnych rad naukowych, na przykład w instytutach PAN, obejmuje lata 2023-2026, natomiast wszystkie postępowania awansowe są ewidencjonowane w bazie RAD-on od października 2019 roku[4][7].

Dokumenty i rejestracja postępowania

Podstawowe dokumenty wymagane w procedurze habilitacyjnej to:

• kopie dyplomu doktora
• autobiograficzny autoreferat (w języku polskim i angielskim)
• wykaz osiągnięć naukowych, dydaktycznych i organizacyjnych
• kwestionariusz osobowy
• zaświadczenie o pokryciu kosztów postępowania

Prawidłowo sporządzony wniosek oraz wszystkie wymagane załączniki przesyłane są do RDN. Po powołaniu komisji habilitacyjnej dane postępowania muszą zostać zarejestrowane w systemie POL-on, który służy do centralnej ewidencji i kontroli postępowań awansowych. Całość procesu regulowana jest przez ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zwłaszcza art. 221[1][2][5].

Podsumowanie – najważniejsze elementy procesu habilitacyjnego

Droga do uzyskania habilitacji w Polsce to wieloetapowy i transparentny proces, wymagający spełnienia ściśle określonych wymagań formalnych, przygotowania obszernego i merytorycznego autoreferatu oraz wykazania dorobku o wysokim znaczeniu dla rozwoju dyscypliny naukowej. Kluczową rolę w całym postępowaniu odgrywa Rada Doskonałości Naukowej, która koordynuje nominacje do komisji habilitacyjnej oraz kontroluje przebieg procedury. Nowelizacje z 2023 roku wprowadziły hybrydowe formy kolokwium oraz uprościły procedury dla posiadaczy dyplomów z zagranicy. Przestrzeganie obowiązujących terminów i zebranie kompletu dokumentów decyduje o sprawności i skuteczności przeprowadzenia postępowania awansowego[1][2][3][5][6].

Źródła:

• [1] https://mazowiecka.edu.pl/nauka/postepowania-habilitacyjne/procedura-krok-po-kroku/
• [2] https://polon.nauka.gov.pl/pomoc/knowledge-base/postepowanie-o-nadanie-stopnia-doktora-habilitowanego-komisja-habilitacyjna/
• [3] https://nawa.gov.pl/uznawalnosc/kontynuacja-nauki-w-polsce/postepowanie-habilitacyjne
• [4] https://www.e-bip.org.pl/ichf/9043
• [5] https://www.rdn.gov.pl/postepowanie-habilitacyjne.wymagania-dokumentacyjne-wnioskow-w-sprawie-nadania-stopnia-doktora-habilitowanego.html
• [6] http://www.habilitacja.com.pl/10-kluczowych-zmian-w-procedurze-habilitacyjnej-w-polsce-vi-2023-v-2025/
• [7] https://radon.nauka.gov.pl/dane/postepowania-awansowe