Zielona szkoła a podstawa programowa: jak zamienić wyjazd w lekcję w terenie

Zielona szkoła realizuje podstawę programową wtedy, gdy zajęcia na miejscu mają konkretne cele, a nie tylko wypełniają czas między posiłkami. Od roku szkolnego 2026/2027 jest o to łatwiej, bo nowa podstawa przyrody przewiduje obowiązkowe zajęcia terenowe. Kilkudniowy wyjazd z klasą to najlepsza okazja, żeby zrobić je porządnie.

Co mówią przepisy o wycieczkach

Zieloną szkołę organizuje się na tych samych zasadach co inne wycieczki szkolne. Reguluje je rozporządzenie MEN z 25 maja 2018 roku o krajoznawstwie i turystyce. Wśród celów wymienia ono między innymi poznawanie środowiska przyrodniczego, tradycji, zabytków i historii, ochronę środowiska, aktywność fizyczną oraz zasady bezpiecznego zachowania się.

Program wycieczki opracowuje jej kierownik i to on zapoznaje z nim uczniów oraz rodziców. Dyrektor wyraża zgodę na wyjazd, zatwierdzając kartę wycieczki. To w programie warto zapisać, które treści z podstawy uczniowie przerobią na miejscu. Dyrektor od razu widzi, że wyjazd ma sens dydaktyczny, a rodzice wiedzą, za co płacą.

Przyroda: zajęcia terenowe z nowej podstawy

Od września 2026 roku przyroda w klasie 4 ma 3 godziny tygodniowo, prowadzone w blokach co najmniej dwugodzinnych. Łączy elementy biologii, geografii, chemii i fizyki. Materiały Instytutu Badań Edukacyjnych do nowej podstawy mówią wprost o obowiązkowych zajęciach terenowych. Uczeń ma korzystać z map i planów, dokumentować stan środowiska i rozpoznawać rośliny, zwierzęta, grzyby czy chmury za pomocą kluczy i atlasów.

Bloki dwugodzinne ułatwiają wyjście na teren wokół szkoły, gdzie wystarczy trawnik i kilka drzew. Na kilka godzin obserwacji w lesie potrzeba już wyjazdu. Na zielonej szkole las, jezioro, łąka i skały są w zasięgu jednego spaceru. Zadania, które dobrze się tam sprawdzają:

• wyznaczanie kierunków kompasem i przejście trasy według mapy,
• pomiar temperatury powietrza i wody o różnych porach dnia,
• rozpoznawanie drzew i krzewów z kluczem do oznaczania,
• opis warstw lasu na wybranym odcinku ścieżki,
• dziennik obserwacji pogody i chmur prowadzony przez cały pobyt.

Starsze klasy mogą rozbudować te zadania o geografię: formy polodowcowe na Mazurach i Kaszubach albo skały wapienne na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej.

Historia, polski i wychowanie fizyczne

Na wyjeździe zyskują też inne przedmioty. Zamek w Malborku albo grodzisko na Warmii to lekcja historii w miejscu wydarzeń. Regionalne legendy dają materiał na polski, a gry terenowe i marsz z mapą to kilka godzin ruchu na świeżym powietrzu dziennie. Przy okazji uczniowie ćwiczą zasady bezpiecznego zachowania się, które rozporządzenie wymienia wśród celów wycieczek.

Jak zaplanować program w trzech krokach

1. Wybierz dwie lub trzy treści z podstawy, które klasa przerabia w danym semestrze, i dopasuj do nich miejsce wyjazdu. Do tematów o lesie i wodzie pasują Mazury albo Kaszuby, do skał i jaskiń Jura, a do historii Malbork i Trójmiasto.
2. Przygotuj krótkie karty pracy na każdy dzień. Dwa konkretne zadania dają więcej niż gruby zeszyt ćwiczeń, którego nikt nie skończy.
3. Zaplanuj podsumowanie po powrocie: prezentację, plakat albo mapę wykonaną przez grupy. Dopiero wtedy wyjazd zamyka się jak lekcja. A uczniowie, którzy wiedzą, że pokażą wyniki klasie, uważniej pracują w terenie.

Materiał zebrany w terenie przyda się też w tygodniu projektowym. Szkoły podstawowe mogą go organizować w klasach 4-8 już w roku 2026/2027, a od 2027/2028 ma być obowiązkowy.

Gotowy program i własne cele

Nauczyciel nie musi budować wyjazdu od zera. Organizator zajmuje się transportem, noclegami i zajęciami, a nauczyciel dokłada do programu cele przedmiotowe. Szkoły spod Warszawy mogą zacząć od gotowej oferty (na przykład zielona szkoła Pruszków) i dopisać do niej własne zadania terenowe.

Przed podpisaniem umowy warto zapytać, które zajęcia da się połączyć z podstawą. PolVoyage organizuje wyjazdy dla szkół z Warszawy i okolic od 2011 roku, a program opiera na grach terenowych, warsztatach survivalowych i ruchu na świeżym powietrzu. Takie zajęcia łatwo zamienić w zadania z mapą, kompasem i obserwacją przyrody.