Krótko: w Polsce zdalne nauczanie wprowadzono powszechnie w marcu 2020 r., ale nie jest to stały tryb dla wszystkich dzieci, tylko rozwiązanie uruchamiane, gdy szkoła nie może czasowo działać stacjonarnie. Podstawę prawną zapewnia art. 125a Prawa oświatowego i rozporządzenie z 2 września 2022 r. [1]. O przejściu na kształcenie na odległość decyduje dyrektor, a udział ucznia jest realizacją obowiązku szkolnego, nie wyborem dobrowolnym [2].
Od kiedy w Polsce wprowadzono zdalne nauczanie?
Powszechne przejście szkół na kształcenie na odległość nastąpiło w marcu 2020 r. w związku z pandemią COVID-19. Rozwiązanie to utrwalono w przepisach, które dopuszczają organizowanie nauki zdalnej również poza sytuacją epidemiczną, jeśli szkoła nie może czasowo funkcjonować w trybie stacjonarnym [1].
Ramy prawne tworzą przede wszystkim art. 125a ustawy Prawo oświatowe oraz rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 2 września 2022 r. dotyczące organizacji zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość [1].
Kiedy szkoła może przejść na kształcenie na odległość?
Z kształcenia zdalnego korzysta się wtedy, gdy prowadzenie zajęć stacjonarnych zostaje zawieszone z powodu zagrożenia epidemicznego, sytuacji lokalnej, remontu, zdarzenia losowego lub innych przyczyn uniemożliwiających bezpieczną pracę szkoły. Nie jest to stały tryb nauki dla wszystkich uczniów [1].
Decyzję podejmuje dyrektor, działając zgodnie z przepisami, a w zależności od przyczyny zawieszenia zajęć uzgadniając sprawę z organem prowadzącym i właściwymi służbami.
Na czym polega zdalne nauczanie w praktyce?
W praktyce kształcenie odbywa się z użyciem metod i technik komunikacji na odległość, bez codziennej obecności ucznia w budynku szkoły. Może mieć formę nauczania synchronicznego, czyli zajęć w czasie rzeczywistym, oraz asynchronicznego, czyli pracy w wyznaczonym czasie bez jednoczesnego łączenia z nauczycielem. Możliwe jest także nauczanie hybrydowe, gdy część klas uczy się stacjonarnie, a część zdalnie.
Szkoła ma obowiązek zapewnić realizację podstawy programowej, bieżące monitorowanie postępów uczniów, system oceniania oraz stały kontakt nauczyciela z uczniami i rodzicami [2]. Zajęcia nie powinny ograniczać się do przesyłania tematów i poleceń do samodzielnego wykonania, ponieważ szkoła odpowiada za rzeczywistą organizację procesu dydaktycznego, w tym instrukcje, konsultacje, informacje zwrotne i w miarę możliwości lekcje online.
Udział ucznia w zajęciach zdalnych jest realizacją jego obowiązku szkolnego. Nie jest to aktywność dodatkowa, dlatego frekwencja i zaangażowanie podlegają dokumentowaniu i ocenie [2].
Jak wygląda proces uruchomienia zajęć zdalnych?
Proces zaczyna się od wystąpienia przyczyny, która uniemożliwia naukę stacjonarną. Następnie dyrektor analizuje skalę problemu i możliwości organizacyjne szkoły oraz uzyskuje wymagane zgody lub opinie odpowiednich instytucji. Szkoła informuje uczniów i rodziców o terminie rozpoczęcia nauki zdalnej, planie lekcji, wybranych platformach i zasadach kontaktu. Nauczyciele realizują zajęcia zgodnie z planem, łącząc spotkania online, materiały cyfrowe, zadania i konsultacje. Szkoła monitoruje obecność, aktywność i postępy uczniów. Po ustaniu przyczyny zawieszenia następuje powrót do nauki stacjonarnej lub kontynuacja modelu hybrydowego, jeśli umożliwiają to warunki.
Jak planuje się zajęcia i czas przy komputerze?
Plan nauki powinien uwzględniać równomierne obciążenie uczniów w tygodniu, zróżnicowanie aktywności, możliwości psychofizyczne dzieci, naprzemienne korzystanie z monitora i aktywności bez ekranu, specyfikę przedmiotów oraz bezpieczeństwo i higienę pracy.
Szkoła określa dzienne i tygodniowe limity zajęć prowadzonych na żywo, z poszanowaniem zasad ergonomii pracy przy komputerze i dostępności sprzętu w domu ucznia.
Jak monitorowana jest frekwencja i jak przebiega ocenianie?
Monitorowanie obecności może obejmować udział w lekcji online, zalogowanie na platformie, przekazanie zadania w terminie lub inną formę uzgodnioną przez szkołę. Problemy techniczne, brak sprzętu lub Internetu podlegają indywidualnemu rozpoznaniu i nie powinny być traktowane automatycznie jako nieobecność z winy ucznia [2].
Ocenianie opiera się na pracach pisemnych, aktywności podczas zajęć, projektach, odpowiedziach ustnych, testach online oraz systematyczności i terminowości. Nauczyciel udziela informacji zwrotnej i dostosowuje wymagania do możliwości uczniów zgodnie z zasadami określonymi przez szkołę [2].
Kto za co odpowiada?
Dyrektor szkoły odpowiada za organizację nauki, wybór narzędzi, komunikację oraz bezpieczeństwo, a także za ustalenie sposobu dokumentowania frekwencji i postępów uczniów. Nauczyciel przygotowuje materiały, prowadzi zajęcia, sprawdza prace i utrzymuje kontakt z uczniami i rodzicami. Rodzic lub opiekun zapewnia warunki do nauki i pomaga w organizacji pracy. Uczeń uczestniczy w zajęciach, wykonuje zadania, przestrzega zasad komunikacji i zgłasza trudności. Cała organizacja powinna umożliwiać również wprowadzanie modelu hybrydowego, jeśli jest to konieczne [2].
Jakie narzędzia i kanały komunikacji działają w szkołach?
W praktyce szkoły wykorzystują dziennik elektroniczny, pocztę e-mail, platformy edukacyjne, wideokonferencje, komunikatory oraz kontakt telefoniczny z rodzicami. Kluczowe jest przyjęcie spójnego systemu komunikacji i jasnych zasad korzystania z wybranych narzędzi [2].
Przed startem kształcenia szkoła diagnozuje dostęp uczniów do urządzeń i Internetu oraz ocenia warunki domowe, w tym to, czy komputer jest współdzielony z innymi domownikami. W razie braku sprzętu stosuje się rozwiązania alternatywne, takie jak materiały drukowane, kontakt telefoniczny lub udostępniony przez szkołę sprzęt.
Jakie są najczęstsze problemy i jak szkoła na nie reaguje?
Najczęściej pojawiają się trudności z równym dostępem do urządzeń i stabilnego łącza, przeciążenie ekranami, kłopoty z organizacją własnej pracy, ograniczony kontakt społeczny, zwiększone obciążenie rodziców, trudność w indywidualnym wsparciu, wyzwania w prowadzeniu zajęć praktycznych, sportowych i laboratoryjnych oraz ryzyko spadku motywacji. Szkoła powinna je systematycznie diagnozować i minimalizować, dbając o dostępność narzędzi, higienę cyfrową i adekwatne formy wsparcia dla uczniów i rodzin [2].
Czy zdalna nauka może obejmować tylko część uczniów?
Tak. Zajęcia zdalne mogą dotyczyć całej szkoły, wybranych klas, konkretnych grup międzyklasowych, a nawet pojedynczych uczniów. W razie potrzeby szkoła może stosować model hybrydowy, łącząc naukę stacjonarną i zdalną w zależności od wieku uczniów, skali problemu i warunków organizacyjnych.
Kiedy szkoła wraca do nauki stacjonarnej?
Powrót następuje po ustaniu przyczyny zawieszenia zajęć. Jeśli warunki to uzasadniają, szkoła może na określony czas utrzymać elementy modelu hybrydowego, zawsze w granicach uprawnień wynikających z obowiązujących przepisów i decyzji dyrektora.
Co to oznacza dla rodziców i uczniów na co dzień?
Dla rodzin oznacza to, że od kiedy nauka staje się zdalna, szkoła powinna wyjaśnić plan działań, platformy, zasady kontaktu i oceniania, a uczniowie mają obowiązek uczestnictwa w zajęciach oraz realizacji zadań. Rodzice wspierają organizację nauki, a nauczyciele zapewniają materiały, konsultacje i informację zwrotną. Całość ma umożliwić ciągłość realizacji podstawy programowej mimo braku zajęć w budynku szkoły [2].
Materiały źródłowe
- https://sip.lex.pl/koronawirus-cta9978/nauczanie-zdalne-w-jednostkach-systemu-oswi
- https://www.gov.pl/attachment/de11d4b6-af86-4b98-91b1-0f0da19e16cf
Program Bell to dynamiczny portal edukacyjny, który łączy pasję do języków obcych z wszechstronnym rozwojem osobistym. Tworzymy wartościowe treści w sześciu kluczowych obszarach: językach obcych, edukacji, karierze i biznesie, rozwoju osobistym, podróżach i kulturze oraz poradach praktycznych. Nasze motto „Rozbrzmiewamy w wielu językach” odzwierciedla naszą misję tworzenia przestrzeni, gdzie wiedza i rozwój spotykają się z międzykulturowym dialogiem.