Jakie zmiany w systemie edukacji planowane są w najbliższym czasie?

Reforma systemu edukacji w Polsce stanie się faktem już niebawem. Szkoły podstawowe, ponadpodstawowe i przedszkola przejdą znaczącą transformację, obejmującą zarówno program nauczania, jak i organizację pracy placówek. Najbliższe lata przyniosą wyraźne zmiany dla uczniów, nauczycieli oraz rodziców, oparte na szeroko zakrojonych konsultacjach i analizach potrzeb. Poniżej przedstawiamy, jakie zmiany w systemie edukacji planowane są w najbliższym czasie oraz czego można się spodziewać w ramach nowego podejścia „Kompas Jutra”.

Najważniejsze założenia reformy Kompas Jutra

Od roku szkolnego 2025/2026 rozpocznie się etapowe wdrażanie kompleksowej reformy „Kompas Jutra”, uwzględniającej wszystkie poziomy edukacji, czyli przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe. Zmiany będą wprowadzane stopniowo, co umożliwi płynne przystosowywanie się uczniów, nauczycieli i placówek do nowych wymagań.

Reforma skupia się na kilku kluczowych pojęciach: uproszczonej, przejrzystej podstawie programowej, ograniczeniu nadmiernej ilości treści do zapamiętania oraz rozwoju kompetencji kluczowych. W praktyce oznacza to nacisk na umiejętności praktyczne i społeczne oraz odejście od wyłącznie encyklopedycznego nauczania.

Ważnym elementem są także nowoczesne zajęcia praktyczne i projektowe oraz całkowicie odmieniony system oceniania, który podkreśla znaczenie oceny opisowej i informacji zwrotnej, zamiast wyłącznie tradycyjnych ocen cyfrowych. Większa autonomia nauczycieli i bezpłatne szkolenia, a także rozbudowane wsparcie metodyczne mają umożliwić elastyczne i profesjonalne dostosowanie nowych metod pracy z uczniem na każdym etapie edukacyjnym.

Nowe przedmioty i podstawa programowa w szkołach

Najistotniejszą zmianą, obowiązującą już od września 2025 r., będzie wprowadzenie dwóch nowych przedmiotów: edukacji obywatelskiej oraz edukacji zdrowotnej. W szkołach podstawowych pojawi się edukacja zdrowotna, natomiast w szkołach ponadpodstawowych uczniowie będą uczęszczać na oba nowe przedmioty. Dodatkowo, modyfikacji ulegnie podstawa programowa wychowania fizycznego.

Od roku szkolnego 2026/2027 nastąpi dalsze rozszerzenie reformy – nowa podstawa programowa obejmie przedszkola oraz klasy 1 i 4 szkół podstawowych. W kolejnych latach zmiany zostaną wprowadzone w pozostałych oddziałach edukacyjnych, w tym w szkołach ponadpodstawowych. Celem tych kroków jest stworzenie spójnego, nowoczesnego modelu kształcenia, odpowiadającego realnym potrzebom rozwojowym dzieci i młodzieży.

Ważnym aspektem nowych ram edukacyjnych będzie ograniczenie przeładowania treściami szczegółowymi i skupienie się na pracy projektowej, działaniu praktycznym oraz rozwoju umiejętności społecznych. To rozwiązanie przewiduje także zmiany w liczbie godzin dydaktycznych, szczególnie w wyższych klasach szkoły podstawowej, aby zagwarantować równomierne rozłożenie wysiłku uczniów i zadbanie o ich dobrostan.

Profil absolwenta i nowe podejście do oceniania

Kluczowym elementem nadchodzącej reformy jest koncepcja Profilu absolwenta, określającego oczekiwane kompetencje, postawy i umiejętności uczniów kończących dany etap edukacji. W praktyce połączenie wymagań programowych i egzaminacyjnych zrealizowane zostanie w formie efektów uczenia się, które będą zrozumiałe zarówno dla uczniów, jak i rodziców.

Wprowadzony zostanie nowy system oceniania bazujący na ocenie opisowej oraz konstruktywnej informacji zwrotnej. Zmiany mają pozwolić na indywidualne podejście do ucznia, sprzyjać jego zaangażowaniu i lepiej odzwierciedlać rzeczywisty postęp w nauce. Ocenianie stanie się narzędziem wspierającym rozwój, a nie wyłącznie elementem selekcji.

Nowa organizacja zajęć oraz proponowane metody dydaktyczne będą stawiały na systematyczną pracę projektową i umacnianie poczucia sprawczości. Uczniowie zyskają możliwość praktycznego zastosowania zdobytej wiedzy, dzięki czemu lepiej przygotują się do życia społecznego i zawodowego.

Wsparcie nauczycieli i szkolenia w nowym systemie edukacji

Reforma „Kompas Jutra” przewiduje szeroko zakrojone wsparcie dla nauczycieli. Gwarantowane zostaną darmowe szkolenia oraz narzędzia metodyczne umożliwiające realizację nowoczesnej podstawy programowej. Wprowadzone zostaną również studia podyplomowe i kursy rozwojowe, pozwalające pedagogom pogłębiać swoje kompetencje w obliczu zachodzących zmian.

Jeden z kluczowych filarów reformy stanowi powiększenie autonomii nauczycieli przy jednoczesnym dostarczeniu praktycznych materiałów edukacyjnych i scenariuszy lekcji, co usprawni wdrażanie innowacyjnych sposobów pracy w klasie. Pozwoli to nauczycielom lepiej odpowiadać na różnorodne potrzeby uczniów, ze szczególnym uwzględnieniem tych ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Modyfikacjom podlega także Karta Nauczyciela – nowe rozwiązania kadrowe oraz monitoring zawodowej ścieżki absolwentów systemu edukacji usprawnią zarządzanie placówkami oraz lepiej dostosują ofertę nauczania do zmieniającego się rynku pracy i oczekiwań społecznych.

Etapy wdrażania zmian i harmonogram reformy

Prace nad wprowadzeniem reformy Kompas Jutra zaplanowano w przejrzystych etapach. Kluczowe terminy obejmują:

• marzec 2025: rozpoczęcie prac ekspertów nad nowymi podstawami programowymi
• czerwiec 2025: opracowanie Profilu absolwenta
• 1 września 2025: wprowadzenie nowych przedmiotów i zmian w wychowaniu fizycznym
• listopad-grudzień 2025: publiczne konsultacje projektów nowych podstaw programowych
• styczeń 2026: rozmowy dotyczące zakresu zmian w szkołach ponadpodstawowych
• wrzesień 2026: wdrożenie nowej podstawy programowej w przedszkolach oraz klasach 1 i 4 szkół podstawowych

Progresywne wdrażanie reformy pozwoli efektywnie reagować na pojawiające się potrzeby oraz sprawdzić skuteczność nowych rozwiązań edukacyjnych. Na bieżąco monitorowany będzie także los absolwentów od stycznia 2026 r., co umożliwi precyzyjne dostosowanie metod i treści nauczania do realiów społeczno-gospodarczych.

Ważnym czynnikiem w procesie są również regularne konsultacje publiczne, umożliwiające wszystkim środowiskom edukacyjnym, rodzicom i uczniom aktywne uczestnictwo w kształtowaniu przyszłości polskiej szkoły.

Kluczowe trendy i perspektywy dla uczniów oraz rodziców

Centralnym celem nadchodzących zmian jest dobrostan uczniów i nauczycieli. Programy nauczania oraz organizacja roku szkolnego będą bardziej elastyczne, a liczba godzin szczególnie w starszych klasach szkoły podstawowej zostanie zmniejszona, aby przeciwdziałać przeciążeniu oraz poprawić efektywność kształcenia.

Zmiany dotkną również egzaminów końcowych – egzamin ósmoklasisty i matura od 2031 roku funkcjonować będą w nowej formule, w pełni zintegrowanej z efektami uczenia się i wymaganiami podstaw programowych. Wsparcie rozwoju psychologicznego, zwiększona liczba zajęć praktyczno-projektowych oraz dbałość o zdrowie fizyczne i psychiczne uczniów to kolejne wyzwania stojące przed placówkami oświatowymi.

Wprowadzenie nowych zasad frekwencji, regulacje dotyczące edukacji domowej, monitoring losów absolwentów i reorganizacja pracy szkół z nowymi materiałami dydaktycznymi stworzą bardziej nowoczesne i efektywne środowisko edukacyjne dla obecnych i przyszłych pokoleń dzieci i młodzieży.

Podsumowanie – na czym polegają kluczowe zmiany w edukacji

Planowana reforma edukacji, koordynowana przez Instytut Badań Edukacyjnych w ścisłej współpracy z ekspertami i środowiskiem szkolnym, wprowadza spójny i nowoczesny system nauczania odpowiadający wyzwaniom XXI wieku. Skupia się na rozwoju praktycznych kompetencji, wsparciu nauczycieli, usprawnieniu oceniania i zapewnieniu lepszych perspektyw dla każdego ucznia. Etapowe wdrażanie, konsultacje społeczne i monitoring efektów sprawią, że polska edukacja stanie się bardziej elastyczna, przyjazna i skuteczna.