Jak uczyć ukraińskie dzieci polskiego w codziennej pracy nauczyciela?

Jak uczyć ukraińskie dzieci polskiego w codziennej pracy nauczyciela? Kluczową strategią jest traktowanie języka polskiego jako obcego (JPJO), co wymaga dostosowania metod i materiałów do poziomu językowego ucznia oraz jego indywidualnych potrzeb komunikacyjnych i doświadczeń. Nauczanie to odbywa się bez użycia języka ukraińskiego i wymaga szczególnej uwagi do autentycznego kontekstu edukacyjnego oraz integracji kompetencji językowych z realizacją podstawy programowej[1][4][5].

Podstawy nauczania polskiego jako obcego dla dzieci ukraińskich

W nauczaniu polskiego dzieci z Ukrainy w warunkach szkolnych wykorzystuje się założenia JPJO, co obejmuje selektywny dobór materiału, spiralny układ treści oraz dostosowanie do poziomu ucznia. Podejście to zakłada wykorzystanie wielokanałowych ćwiczeń zmysłowych (wzrok, słuch, dotyk), bez przeprowadzania tłumaczeń na ukraiński. Jednocześnie respektuje się doświadczenia dziecka migranta i jego szczególne potrzeby edukacyjne, w tym adaptację do nowego środowiska szkolnego[1][4][5].

Priorytetem jest indywidualizacja procesu, stosowanie narzędzi takich jak Elementarz dla dzieci z Ukrainy oraz prowadzenie Dzienniczka-słowniczka, który wspiera uczniów w codziennej nauce. Ważne jest wdrażanie autentycznych kontekstów, aby budować motywację i rzeczywiste kompetencje komunikacyjne[4][6].

Metody i techniki pracy nauczyciela z dziećmi ukraińskimi

W codziennej praktyce nauczyciele stosują zarówno metody podające (pogadanka, dyskusja, wykład), jak i metody aktywizujące, do których należą burza mózgów, drama, gry dydaktyczne oraz inscenizacje. Praca dydaktyczna jest często oparta o techniki czytania ze zrozumieniem, obejmujące zadawanie pytań, tworzenie notatek i automatyzację struktur gramatycznych poprzez wielokanałowe prezentacje treści[1][3].

Istotną rolę odgrywa także planowanie procesu dydaktycznego w oparciu o karty pracy oraz aktywności programowe (z wykorzystaniem podręcznika czy komputera). Kluczowe zagadnienia dotyczą znajomości alfabetu, budowania różnych typów zdań oraz rozróżniania części mowy, co rozwija świadomość językową i ułatwia dalszą naukę[1][3][5].

CLIL jako skuteczna metoda integracji języka i treści

Jednym z najważniejszych podejść w nauczaniu polskiego dzieci z Ukrainy jest zintegrowane nauczanie przedmiotowo-językowe (CLIL). Pozwala ono na jednoczesne zdobywanie wiedzy przedmiotowej oraz kompetencji językowych, przy czym wszystkie treści prezentowane są tylko w języku polskim. CLIL stawia na autentyczne materiały edukacyjne i praktyczne powiązanie języka z zadaniami szkolnymi[1][2][5].

Stosowanie CLIL sprzyja rozwojowi umiejętności rozumienia treści przedmiotowych, a także integruje naukę języka z wymaganiami podstawy programowej. Dzięki temu dzieci efektywnie rozwijają kompetencje komunikacyjne i szybciej odnajdują się w polskiej rzeczywistości edukacyjnej, co potwierdzają dobre praktyki z oddziałów przygotowawczych i pierwszych klas[5].

Materiały i narzędzia wspierające proces nauki JPJO

Rosnące zapotrzebowanie na materiały do JPJO dla Ukraińców rodzi intensywny rozwój pomocy dydaktycznych – zarówno w wersji drukowanej, jak i cyfrowej. Coraz większą popularnością cieszą się takie narzędzia jak Elementarz z instrukcjami dla rodziców i nauczycieli czy Dzienniczek-słowniczek. Zawierają one ćwiczenia manualne i interaktywne (kolorowanie, wycinanie, układanie), które aktywizują różne kanały zmysłowe i wspierają zapamiętywanie[2][4][6].

W pracy nauczyciela kluczowe są też gry dydaktyczne: domino sylabowe, gry literowo-obrazkowe, memo, a także śpiewanie piosenek i nauka rymowanek. Prowadzenie e-szkoleń oraz korzystanie z tematycznych korpusów wspiera nauczycieli w planowaniu pracy i umożliwia wdrażanie nowoczesnych rozwiązań edukacyjnych[1][4][7].

Trendy i dobre praktyki w nauczaniu JPJO uczniów ukraińskich

W wyniku rosnącej liczby dzieci ukraińskich w polskich szkołach obserwuje się wzrost potrzeby przygotowania z zakresu JPJO wśród nauczycieli różnych specjalności. Nowe publikacje, szkolenia i webinary przekazują sprawdzone strategie radzenia sobie z wyzwaniami w nauczaniu. Przykładem są materiały tematyczne, przewodniki oraz wystąpienia eksperckie ukazujące praktyczne zastosowanie metod aktywizujących i CLIL w pracy z uczniem[2][6][7].

Brak dostępnych dokładnych statystyk nie przeszkadza nauczycielom w dostosowywaniu narzędzi i form pracy do dynamiki aktualnych grup. Stałe monitorowanie wyników, feedback ucznia i ścisłe powiązanie języka z rzeczywistymi sytuacjami szkolnymi to podstawy, które znacząco wspierają efektywność procesu dydaktycznego[5][7].

Podsumowanie

Efektywne nauczanie polskiego dzieci z Ukrainy wymaga rozległej znajomości JPJO, zastosowania metody CLIL oraz elastycznego wykorzystywania różnorodnych narzędzi i materiałów dydaktycznych. Indeksowanie postępu uczniów, wdrażanie multimedialnych rozwiązań i aktywizacja poprzez gry i scenki stanowią istotne filary efektywnej pracy nauczyciela w polskiej szkole[1][4][5][6][7].

Źródła:

• [1] https://sp4bialogard.edupage.org/text/?text=teachers%2F-52&subpage=4
• [2] https://www.youtube.com/watch?v=bxsI6ZinULQ
• [3] https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/2024/06/planowanie-procesu-dydaktycznego-oraz-techniki-pracy-z-uczniami-z-ukrainy.pdf
• [4] https://didactica.uken.krakow.pl/article/view/11657
• [5] https://www.ibe.edu.pl/images/publikacje/IBE/Edukacja%20dzieci%20i%20uczniw%20z%20dowiadczeniem%20migracyjnym%20przybyych%20z%20Ukrainy%20%20dobre%20praktyki%20i%20rekomendacje%20new%201%201.pdf
• [6] https://globalna.ceo.org.pl/material/nauczanie-jezyka-polskiego-jako-obcego-i-drugiego/
• [7] https://jows.pl/artykuly/efektywne-nauczanie-jezyka-polskiego-osob-ukrainskojezycznych-trudniejsze-niz-myslimy