Jak uczyć języka polskiego dzieci ukraińskie w szkolnej rzeczywistości?
Nauczanie języka polskiego jako obcego dzieci ukraińskich w polskich szkołach wymaga przemyślanego podejścia, integracji wielu metod oraz projektowania działań zgodnych z wytycznymi dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Najważniejsze jest szybkie wdrożenie strategii wspierających komunikację codzienną, rozwijanie umiejętności posługiwania się językiem edukacji szkolnej oraz kulturowe włączenie ucznia w nowe środowisko[1][3][4].
Podstawowe założenia nauczania JPO dla dzieci ukraińskich
Kluczowym elementem procesu nauczania jest wzbudzenie chęci porozumiewania się oraz wdrażanie do czytania ze zrozumieniem, rozpoznawania rodzajów zdań i części mowy. W oddziałach przygotowawczych szczególny nacisk kładzie się na minimum 6 godzin tygodniowo nauki JPO, przy jednoczesnym wykorzystaniu spiralnego układu treści i selektywnego doboru materiału do poziomu ucznia[1][4][6].
W tym kontekście wdraża się metodę „języka edukacji szkolnej”, glottodydaktykę i translatorykę, a wymagania edukacyjne dostosowuje się do poziomu ucznia zgodnie z podejściem jak dla uczniów ze SPE[3][6].
Nauczyciele przedmiotowi wspierani przez osoby znające język ukraiński mogą efektywniej przekazywać podstawowe słownictwo szkolne i terminologię przedmiotową, natomiast materiały dydaktyczne dobierane są selektywnie, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb edukacyjnych[1][4].
Efektywne metody i techniki stosowane w nauczaniu
Do najskuteczniejszych narzędzi należą gry dydaktyczne (domino sylabowe, memo, gry literowo-obrazkowe), inscenizacje, drama oraz elementy technologii informatycznych, takie jak podręczniki programowe czy e-materiały dostępne na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ponad 15 000 e-materiałów dla szkół ponadpodstawowych)[1][5][6].
Praktyka edukacyjna obejmuje wprowadzanie rymowanek, prostych utworów literackich oraz piosenek, które usprawniają kompetencje leksykalne i fonetyczne w bezpiecznej atmosferze sprzyjającej aktywizacji ucznia. Programy edukacyjne bazują na kreatywnych projektach STEM, np. budowanie modułowych modeli origami, co znacząco zwiększa motywację i zaangażowanie dzieci[2][3][4].
Praktyczne aspekty procesu dydaktycznego
Planowanie zajęć przewiduje dostosowanie wymagań do poziomu i doświadczeń językowych dziecka. Postępy monitorowane są za pomocą oceniania formatywnego, wykorzystania narzędzi takich jak Europejskie Portfolio Językowe czy materiały przeznaczone specjalnie dla uczniów w oddziałach przygotowawczych dostępne w zakładce „Język polski jako obcy” na ZPE[5][6][7].
Zajęcia opierają się na wielokanałowej prezentacji wiedzy angażującej wzrok, słuch oraz ruch, pozwalającej na transfer umiejętności z innych przedmiotów i efektywną integrację ucznia z polskim środowiskiem szkolnym[1][6].
Elementy i struktura materiału nauczania
Najważniejsze treści obejmują naukę alfabetu, typów zdań (oznajmujące, pytające, rozkazujące), części mowy oraz podstawowych konwersacji przydatnych w życiu codziennym i szkolnym. Aktywizacja opiera się również na stosowaniu konwersacji, demonstracji i wszechstronnych gier edukacyjnych wspartych krótkimi projektami tematycznymi, a także surfowaniu po wyznaczonych serwisach internetowych pod nadzorem nauczyciela[1][4].
Zintegrowane działania edukacyjne dążą do łączenia doświadczeń językowych ucznia poprzez wskazywanie podobieństw polsko-ukraińskich i unikanie poczucia wykluczenia, a dobór materiału zawsze pozostaje selektywny, skoncentrowany na rzeczywistych potrzebach ucznia[1][3][4].
Integracja kulturowa i wspieranie motywacji
Elementy integracji kulturowej realizowane są przez wdrażanie gier, opowiadań o krajach, kolorowanek i zajęć artystycznych, co ułatwia budowanie trwałych relacji z polskojęzycznymi rówieśnikami i adaptację do nowego środowiska. Udział w projektach interdyscyplinarnych (np. STEM) potwierdza wyższą motywację uczniów oraz większe poczucie bezpieczeństwa i przynależności[2][4].
Włączanie metod aktywizujących – burzy mózgów, gier edukacyjnych, dramy – kształci kompetencje społeczne i językowe oraz ułatwia naukę poprzez działanie w grupie. Stosowanie materiałów rekomendowanych przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej czy Senat RP, a także korzystanie z dobrych praktyk wypracowanych podczas webinariów i spotkań międzykulturowych stało się standardem w skutecznym nauczaniu dzieci z Ukrainy[3][5].
Pomiar efektywności i przykłady działań wspierających
W oddziałach przygotowawczych polskie szkoły zapewniają minimum 6 godzin zajęć JPO tygodniowo, a efektywność procesu dydaktycznego oceniana jest za pomocą badań ankietowych obejmujących uczniów i nauczycieli. Przykładowo, ankieta przeprowadzona przez O. Dubininę wśród 45 uczniów potwierdziła pozytywną ocenę zajęć integracyjnych oraz przydatność projektów takich jak „STEM – szkoła budowania modułowego origami”[4].
Monitorowanie postępów możliwe jest również dzięki narzędziom dostępnym na platformach edukacyjnych i w programach ministerialnych, obejmujących klasy 1–3 oraz wyższe poziomy kształcenia. Współpraca nauczycieli oraz udział w projektach edukacyjnych i szkoleniach przygotowujących do pracy z dziećmi cudzoziemskimi wyraźnie zwiększają skuteczność nauczania języka polskiego jako obcego[1][6][8].
Podsumowanie
Kształcenie językowe dzieci ukraińskich w polskiej szkole opiera się na wielowymiarowej strategii łączącej metody JPO, projekty edukacyjne, dostosowanie wymagań oraz aktywne wsparcie integracji kulturowej. Kluczowe znaczenie ma indywidualizacja procesu nauczania, wykorzystanie nowoczesnych narzędzi i metod aktywizujących oraz szeroka dostępność dedykowanych materiałów cyfrowych. Te czynniki umożliwiają efektywne opanowanie języka polskiego i pełną integrację dzieci z Ukrainy z polskim systemem edukacji[1][3][4][6].
Źródła:
- https://sp4bialogard.edupage.org/text/?text=teachers%2F-52&subpage=4
- https://www.youtube.com/watch?v=bxsI6ZinULQ
- https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/2024/06/planowanie-procesu-dydaktycznego-oraz-techniki-pracy-z-uczniami-z-ukrainy.pdf
- https://czasopismoippis.uken.krakow.pl/wp-content/uploads/2025/01/Oksana-DUBININA-Organizacja-procesu-nauczania-dzieci-ukrainskich-w-polskim-systemie-edukacji.pdf
- https://www.frse.org.pl/aktualnosci/materialy-edukacyjne-do-pracy-z-uczniami-z-ukrainy
- https://globalna.ceo.org.pl/material/nauczanie-jezyka-polskiego-jako-obcego-i-drugiego/
- https://www.pcen.pl/oferta-szkoleniowa-sas/wsparcie-uczniow-z-ukrainy/wsparcie-uczniow-z-ukrainy-nauka-jezyka-polskiego-jako-obcego.html
- https://jows.pl/artykuly/praca-z-dziecmi-cudzoziemskimi-w-polskiej-szkole-metody-dzialania-i-wlasne-doswiadczenia
Program Bell to dynamiczny portal edukacyjny, który łączy pasję do języków obcych z wszechstronnym rozwojem osobistym. Tworzymy wartościowe treści w sześciu kluczowych obszarach: językach obcych, edukacji, karierze i biznesie, rozwoju osobistym, podróżach i kulturze oraz poradach praktycznych. Nasze motto „Rozbrzmiewamy w wielu językach” odzwierciedla naszą misję tworzenia przestrzeni, gdzie wiedza i rozwój spotykają się z międzykulturowym dialogiem.